De Philippo Callimacho elegicorum Romanorum imitatore

Iulius Domański

De Philippo Callimacho elegicorum
Romanorum imitatore

Berlin · Bruxelles · Chennai · Lausanne · New York · Oxford

Bibliographic Information published by the Deutsche Nationalbibliothek

The Deutsche Nationalbibliothek lists this publication in the Deutsche Nationalbibliografie; detailed bibliographic data is available online at http://dnb.d-nb.de.

The cover image is courtesy of Benjamin Ben Chaim.

This publication was financed by the Institute of Classical Philology, University of Warsaw, Poland.

ISSN 2196-9779

ISBN 978-3-631-94082-2 (Print)

ISBN 978-3-631-94083-9 (E-PDF)

ISBN 978-3-631-94207-9 (E-PUB)

DOI 10.3726/b23130

© 2025 Peter Lang Group AG, Lausanne (Switzerland)

Published by Peter Lang GmbH, Berlin (Germany)

info@peterlang.com

All rights reserved.

All parts of this publication are protected by copyright.

Any utilization outside the strict limits of the copyright law, without the permission of the publisher, is forbidden and liable to prosecution.

This applies in particular to reproductions, translations, microfilming, and storage and processing in electronic retrieval systems.

This publication has been peer reviewed.

www.peterlang.com

Conspectus rerum

Praefatio libri anno 1966 impressi

De elegicorum locis singulis a Callimacho imitatione expressis

De Callimachi arte poetica elegicorum imitatione exculta quaestiones selectae

1. Quomodo elegicorum Romanorum „topicam” Callimachus imitatione expresserit

2. Callimachi elegiarum structura quatenus elegicorum Romanorum artem redoleat

3. De ordine, quo singula Fannieti carmina sibi succedunt

Praefatio duorum capitulorum in libro omissorum

4. De Callimachi sermone amatorio quaestiones selectae

5. De Fanniae imagine a Callimacho depicta

Appendix: Fannieti Callimachei codex Vaticanus a Dorothea Sutkowska transcriptus et correctus

Praefatio libri anno 1966 impressi*

De Philippo Callimacho elegiacorum poetarum Romanorum imitatore disputaturus, antequam ad rem ipsam enucleandam accedam, pauca praemittam necesse est de disputationis huius materia, proposito, methodo.

Ac primum quidem praemonitos velim esse legentes, ne forte, dissertationis inscriptione inducti, omnia me hic clarissimi illius poetae carmina, quae quidem elegicorum Romanorum prae se ferunt vestigia, illustraturum esse opinentur. Etenim ea solummodo indaganda atque cum antiquorum poetarum Romanorum elegis comparanda mihi propono, quae Callimachus, cum annis 1470–1472 apud Gregorium Sanoceum commoraretur, composuit quibusque in unum libellum redactis Fannieti sive ab ipso Callimacho sive ab alio nescio quo inditum est nomen¹. Quae quidem carminum sylloge cum magnam partem ex amatoriis elegiis constet atque adeo, uti quidem virorum doctorum fert opinio², inter cetera poetae nostri carmina et ingenii felicitate et arte quadam eximia excellat, satis uberem, immo commodissimam comparationi, quam facere in animo est, praebere videtur materiam.

Sed et ipsius Fannieti specimina, quae codicibus aliquot exeunte XV et ineunte XVI saeculo exaratis continentur, plus inter sese discrepare, quam ut id librariorum incuriae originem suam debere possit, post Zeissbergi, Windakiewiczii, Miodońskii, Kumanieckii luculentas dissertationes³ nemo est qui ignoret. Satis enim iam dudum constat Callimachum, qui iuvenilia studia in carmina componenda potissimum contulisset, ex illo tempore, quo Cracoviam sese Dunaiovia recepisset, publicis negotiis magis magisque occupatum novos quidem non nisi perraro scripsisse versus, attamen haud invitum id egisse, ut quae prius versibus commisisset, ea denuo retractarit, quo non magis expolita solum in lucem aliquando prodirent, verum etiam novo rerum statui accommodarentur⁴, sed absolutam quandam ac perfectam carminum suorum recensionem ut comparaverit, numquam effecisse⁵. Plures igitur exstant cum aliorum Callimachi carminum, tum eorum, quae Fannieto continentur, recensiones, non ita tamen comparatae, ut quae recensio ceteris recentior sit, ea ceteris hanc ipsam ob rem praestantior existimari possit, siquidem variae fuerunt carmina retractandi commutandique causae neque solam elegantiam politioremve sermonem Callimachus spectabat, cum censoriam illis admoveret manum⁶. Quae cum ita esse non ignorarem, pro dissertationis huius fundamento eam Fannieti recensionem ieci, quae primo, ut ita dicam, animi impetu e poetae calamo fluxit quaeque codicibus Vaticano Lat. 5156, Parmensi 327, Riccardiano 1226 continetur⁷. Etenim cum de Callimacho „elegorum tenerorum” imitatore agere animum induxissem, consentaneum mihi visum est ex variis eorum, quibus Fanniae cantatae erant laudes, carminum recensionibus eam eligere ceterisque anteponere, quae, dum spirabant adhuc poetae amores, confecta esset et, luculenta praefatione (epistulam dedicatoriam ad Ainolphum Thedaldium a Callimacho scriptam dico) instructa, qua Callimachus et amasiae suae mores ac formam et suam ipsius vitam felicem atque quietam utpote amoribus ac poesi amatoriae deditam mirum quantum laudibus extulisset, ipsa per se pro integro quodam opere poetico, posthabitis omnibus posterioribus retractationibus commutationibusque, iure suo haberi posset.

Quod autem ad antiqua Callimacheorum carminum exemplaria nec non ad imitandi rationem, qua in elegiis componendis poeta noster usus est, attinet, haec fere sunt, quae hic me iam breviter praemittere oportet: Magnum sane fuisse antiquorum auctorum numerum, quos Callimachus diligenter lectitaret atque in carminibus suis componendis tum consulto tum etiam (quod equidem pro certo atque explorato habeo) insciens imitaretur, primo statim obtutu videt, quicumque carmina eius attentius in manibus versat. Sed cum et aliorum, qui aliquot Callimachei Fannieti particulas olim edidissent⁸, et mea ipsius, quantulacumque erat, industria, cum ante tredecim hos annos carminis quod est de Callimachi peregrinationibus editionem compararem⁹, eluceret permulta in Callimachi carminibus inveniri posse, quae ille aliquando lecta memoria bene tenuerit et persaepe insciens in carmina sua induxerit, locutiones illas et innumeros paene flosculos, quos Callimachus, cum versus componeret, ex quisbusvis auctoribus decerptos persaepe ad verbum in rem transtulit suam, hic enotare supervacaneum duxi. Editoribus enim eiusmodi minutiae curae esse possunt; quae cum ad paginarum calcem sub carminum textu collocantur, tum demum et quanta litterarum scientia poeta imbutus fuerit ostendunt neque iis, qui carmina non nisi delectationis causa legunt, ulli sunt impedimento. At quomodo huic dissertationi meae sescenta eiusmodi exempla inseri possent, nisi forte ita, ut legentibus nausea ilico fieret, cum equidem plane non viderem, in solis elegicorum Romanorum carminibus indagandis ita acquievi, ut non tam singulas locutiones, nedum singula eorum verba in Callimachi elegis obvia aucupatus sim (quamquam, ubi se ultro offerebant, haud invitus ea quoque enotavi), quam artiorem quandam argumenti necessitudinem inter eorum et Callimachi locos integros intercedentem nec non structurae seu compositionis cum singularum elegiarum tum integrorum etiam librorum rationem mutuam ac similitudinem in considerationem vocaverim. E ceteris autem poetis Romanis – Catullum dico, Horatium, Iuvenalem – ea tantummodo elegi, quae aut ipsius argumenti affinitate ita cum Callimacheis cohaerebant locis, ut haudquaquam negligenda viderentur, aut elegicorum locis adeo erant similia, ut vix discernere posses, cuinam potissimum poetae locum hunc vel illum Callimachus debuisset. Neque solutae orationis scriptores aliquot in locis, ubi necessitas id exigebat, neglexi.

Duabus igitur dissertatio haec constat partibus, quarum una singuli singularum Callimachi elegiarum ita examinantur loci, ut, unde potissimum originem duxisse videantur, si fieri possit, indicetur, altera Callimachi ars poetica in genere tractatur, dum in communes q. v. elegiae amatoriae locos et singularum elegiarum totiusque libelli Callimachei compositionem inquiro ac structuram.

Restat, ut addam me Callimachei Fannieti notitiam non codicibus ipsis, sed collationibus, exeunte saeculo XIX a Stanislao Windakiewicz confectis et postea ab Adamo Miodoński examinatis, debere. Quae collationes cum in manus Casimiri Kumaniecki felici sane casu incidissent, factum est, ut vir ille doctissimus de Callimachi scriptis edendis et illustrandis optime meritus eas mihi describendas anno iam 1949, cum in eius seminario philologiae studiis vacarem, liberaliter concesserit meque, ut Callimacheae poesi illustrandae operam navarem, sedulo hortatus sit. Comparata tamen anno 1951 carminis, quod est de Callimachi peregrinationibus deque eius in Poloniam adventu, editione mox alio mea me studia avocaverunt, ita ut annis fere undecim, ex quo Windakiewiczii apographa a Casimiro Kumaniecki accepi, praeterlapsis ad Callimachi Fannietum redire possem et ad hanc de Callimacho elegicorum Romanorum imitatore dissertationem scribendam tandem aggredi. Qua si quid mihi assequi contigerit, aliorum est iudicare; ego certe non parum gaudii iam ex eo capio, quod clarissimo ac liberalissimo Magistro meo, quippe qui rem mihi tam magni momenti eamque, cui philologa vix apposita esset manus, elaborandam commiserit meque inter scribendum prudentibus consiliis suis haud semel iuverit, hac dissertatione ad finem perducta optimas ex animo grates, quantum quidem ex me est, persolvere possum.

Quod reliquum est, optimas debeo gratias Mariae Cytowska Varsaviensi et Georgio Krókowski Wratislaviensi, quorum singulari sane cum in antiquis tum in neolatinis eruditione mirum quantum adiutus sum.